دماسب

نام علمی: Equisetum Arvense L .

خانوادهی دم اسبيان Equisetaceae

نام انگليسي: Shave grass , horse tail , Scouringrush

نامهاي رايج: دم اسبي، علف هفت بند، ذنبالخيل، امسوخ، ذنبالفرس.

دم اسب گياهي علفي استكه جزء گياهان بی گل و از نهان زادان آوندي چند ساله ميباشند. ريزوم نازكاين گياه در فصل بهار يك جوانهی حاصلخيز قهوهاي مايل به خاكستري با نوكانتهايي اسپردار ايجاد ميكند جوانههاي سبز ايجاد شده نازا بوده و 30 ـ 20 سانتيمترطول دارد رأس آن گرد و غير منشعب است و در هر گرهی آن چترهايي از شاخههايجانبي باريك و منقسم است. قسمت پايينتر آن درازتر از نيام غشايي است كهساقه را در گره، جايي كه شاخه شاخه شدن ايجاد ميشود، احاطه كرده است.

گياه دم اسب حاوي روغن چرب، ساپونين، اسيدهاي سيليسيك، اولئيك،لينولئيك و اسيد ماليك است. مقادير كمي از املاح آلومينيم، پتاسيم، آهن وكلسيم است. از نظر سيليس (Si) بسيار غني است. هم چنين حاوي نوعي ساپونين به نام اكوئيستينEquisetine، تانن، موادّ پكتيكي، مقداركمي آلكالوئيد و هتروزيد، كاروتنوييد و اكيزتين است.

قسمت مورد استفادهی آن جوانههاي سبز نازا و خشك شده (گياهكامل) بهتر است در اواخر تابستان جمعآوري شود.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع آن سرد و خشك است

دم اسب داراي خواصّادرار آور، قابض، بند آورندهی خون، مُسكّن، مُعرّق، تنظيمكنندهی املاح معدني،تصفیه کنندهی خون، حلّال، بادشكن، ترمیم کنندهی نسوج، تأمين كنندهی عناصرمعدني بدن و ضدّ درد است.

وجود مقدار زياد سيليس در اين گياه خاصيت ترميم كنندگي بافتهايتخريب شده ششها است و در اختلالات ريوي نظير بيماري خفيف سل تجويز ميشود.هم چنين در جذب كلسيم بدن كمك ميكند.

در استعمال داخلي به عنوان داروي قوي مدر، بند آورنده خون درخونريزي داخلي، سنگ كليه، استسقا و ناراحتيهاي كليوي، احساس درد در مجاريادرار و قولنجهاي كليوي مورد استفاده قرار ميگيرد و جهت تقويت موي كم پشتو درمان ناخنهاي ترد و شكننده همراه با لكههاي سفيد مفيد است. در مواردبيماري آسم گرم، درمان قي خون، قاعدگي بيش از اندازه، اسهال و زخمهايواريسي، سوءهاضمه، عفونتهاي كليه و بيماريهاي قلبي ناشي از جمع شدن آب، ورمگرم کبد، رماتيسم، التهاب چشم، سوزاك، آرتروز، گلو درد، كورك و... مصرف ميشود.

عمل پيشاب آوري آن در بيماريهاي كليوي و مجاري ادراري وپروستات و التهاب مثانه چشمگير است.

به صورت تيزان 1 ـ 2 مشت در يك ليتر براي خيز، نارسايي دفعادرار و به عنوان يك عامل تقويت كننده در سل ريوي البته فقط براي تقويتدرمان مصرف ميشود.

در استعمال خارجي به شكل ماليدني براي التيام زخمها و درمانزخمهاي دير التيام مفيد است. در درمانخونريزيهاي معده مقادير زياد آن 60 ـ 40 گرم به كار ميرود.

در درمان سرفه مزمن در بيماريهاي سينه و آسم گرم و ورم گرمكبد و اسهال و بند آوردن خونروي از رحم مورد استفاده قرار ميگيرد.

از اين گياه از گذشتههاي دور تا كنون به عنوان گياه درمانيدردهاي مفاصلي استفاده ميشده است.

گياه دم اسب مقادير قابل توجهی سلنیوم Selenium دارد كه ممكن است اين مادّه باعث نقصمادرزادي شود لذا زنان باردار بهتر است از آن استفاده نكنند. هم چنين مصرفزياد آن باعث مسموميت ميشود.

غرغرهی جوشاندهی آن در استعمال خارجي اثر قاطعي در رفع دردگلو دارد.

به صورت جوشانده 40 گرم ساقهی نازايي گياه خشك در 500 گرمآب در يك ساعت جوشانده و چند بار در روز تناول شود.

از گرد گياه به عنوان بند آوردن خون هر بار در حدود 1 گرم و 4ـ 3 بار در روز قبل از غذا خورده شود.

جوشانده: 20 تا 25 گرمساقه نازاي دم اسب را چندين ساعت در آب سرد بخوابانيد و بعد به مدّت10 دقيقه بجوشانيد. از اين لوسيون به صورت كمپرس روي پوست قرار دهيد كهموجب درخشندگي و نرمي پوست صورت ميشود.

استنشاق گرد دم اسب جهت درمان خون دماغ مداوم مفيد است.