سرو

در كتب طب سنتى معمولاً دو نوع سرو مطرح است نوع اول سرو جبلى كهآن را عرعر گويند. نوع دوم سرو بستانى است كه به فارسى «سرو» گفته مىشود و بهطور كلى آن را «شجرة الحياة» مىنامند. سرو را به فرانسوی Cypresو Cypres commun و Cypres mediterraneenو به انگليسى Cypres Treeو Italian Cypres گويند. گياهى است از خانوادهی Cupressaceae، نام علمى آن. Cupressussempervirens L.مىباشد؛ و چند گونه و واريته از این جنس در ايران مىرويند كه پساز ذكر مشخصات كلى سرو به ذكر نامهای علمى و محل رويش آنها مىپردازيم

مشخصات كلى

سرو درختى است يك پايه به بلندى u200a٢٠u200a-u200a١۵u200a متر، شاخههاى آن كوتاه، پوشيدهاز برگهای بسيار كوچك مثلث شكل. درختى است زيبا به شكل مخروط كه قسمت کوچکی از تنهیآن در حدود u200a٢u200a متر از قسمت پايين تنهظاهر است و بقيه در پشت شاخه و برگهای مخروط درخت پنهان مىباشد. تنهی آن صاف بهرنگ خاكسترى مایل به قرمز. شاتونهای نر و مادهی آن در انتهاى شاخهها قرار دارد.شاتون ماده، ميوهی كوچك آن را كه كروى بوده و داراى تحدبهای از هم جدا مىباشد،به ثمر مىرساند و زير هر تحدب دانهاى قرار دارد كه در سال دوم مىرسند. برگهایآن در چهار ردیف در اطراف شاخه قرار دارند و کاملاً شاخه را مىپوشانند. درختانسرو از نظر ضخامت، دور برابر سينهی آنها تا u200a٢u200a متر مىرسد.

گونهی سرو نقرهاى:به فرانسوى Cypres de IArizona و به انگليسى Arizonacypressو Red bark cypress گفته مىشود. نام علمى آن Cupressus arizonica Greeneو مترادف آن CupressusBenthamii var arizonica Mast مىباشد.

اين درخت بومى ايالت آريزونا و كاليفرنياست. رنگ برگهای آن كبودو نقرهای و بسيار زيباست و در ايران در اغلب شهرها و باغها به طور پرورشى كاشتهمىشود.

گونهی سرو ناز: نام علمى آن. Cupressus sempervirensL. Var ceriformisRehd. و مترادفآن. C. cereiformis Rehd.و. C.fastigiatavar cereiformis Carrاز طرف گياهشناسان مختلف نامگذاری شده است.

سرو ناز از زيباترين سروهاست. شاخههاى آن كوتاه و تاج آن به شكل مخروطباریک درمىآيد و نسبتاً ثمر زيادى مىدهد و ميوهی آن کوچکتر از ساير سروهاست.

در باغهای معروف شيراز و در ساير مناطق ايران از اين سرو كاشتهشده است.

سرو شيرازى: نام علمى آن. Cupressussempervirens L. var festigiata DC.و مترادفهای آن Cupressus pyramidalisTarg. Tozو. CupressusBedfordiana Hort و. Cupressus fastigiata DC. از طرف گياهشناسانمختلف نامگذاری شده است.

اين درخت خيلى شبيه سرو ناز است و بيشتر از آن در ايران وجوددارد. آن را «سرو كاشى» هم مىگويند.

گونه زربين: نام علمى آنCupressussempervirens L. var horizontalis Gord (Mill.) و مترادف آن. Cupressus horizontalis Mill. مىباشد.

اين درخت در ايران به طور خودرو مىرويد و نامهای محلى آن درايران در گیلان «زربين»، در كتول و راميان «سر»، در آمل «سورش» و در شيراز «و هل»گفته میشود.

زربين درختى است بلند به ارتفاع u200a٢۵u200a-u200a٢٠u200a متر، از درختان طويل العمراست. تنهی آن راست، شياردار، پوست آن نازك به رنگ قهوهاى روشن مايل به خاكسترى،شاخههاى آن معمولاً به طور افقى يا مايل است و تاج درخت مخروطى است. برگهای آنكوچك قلبی شکل و برگهای تازه و جوان آن سوزنى است. ميوهی آن به شکل خوشه و هرميوه داراى u200a١٢u200a-u200a٨u200a فلس چترى مىباشد. چوب آنمانند ساير درختان شاخهی سرو معمولى با ميوه سوزنى برگ معطر و صمغى است و دررطوبت در مقابل پوسيدگى مقاومت مىكند.

رنگ آن سفيد شكرى و وزن آن سبك و در مقابل حملهی بيد و آفتهایديگر مقاوم است. تكثير آن از طريق كشت بذر آن صورت مىگيرد، همچون ساير سوزنى برگها.

اين درخت در مناطق شمال ايران در رودبار، ديلمان، منجيل، پل زغال،زرین گل، علی آباد كتول، راميان و ارسباران مىرويد. يك درخت كهنسال از اينگونهدر قريهی گوشه بلوچستان نزديك خاش در دامنهی كوه تفتان در u200a٢٠٠٠u200a متر ارتفاع ديده مىشود.

برگ و چوب و ميوهی سروها در طب سنتى مصرف دارويى دارد. ميوهی گياهبايد درزمانى كه هنوز سبز و گوشتدار است و قبل از اينكه زرد شود از درخت چيده شود،در غیر اين صورت چوبى مىشود و خاصيت دارويى خود را از دست مىدهد.

تركيبات شيميايى

در سرو گونهی C.sempervirensاسانس روغنى فرار وجود دارد. برگهای آن در حدود u200a٢u200a درصد اسانس دارد كه u200a٨٠u200a درصد آن را آلفا-پىننu200a١u200aتشكيل مىدهد. در چوب آن درحدود 2/5 درصد اسانس وجود دارد [G.I.M.P] .

خواص-كاربرد

اسانس برگهای سرو خاصيت کرم کشیu200a١u200aدارد و در هند از ميوه وخرده چوب آن به عنوان قابض و همچنين براى دفع انگل مىخورند.

سرو از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى كمى گرم است و خيلى خشكوعدهاى آن را معتدل مىدانند، يعنى نه گرم و نه سرد. ميوهی آن از ساير اعضاىدرخت گرمتر است و رزين و صمغ آن خيلى گرم است و شبيه صمغ كاج مىباشد. خواص آن ایناست كه برگش قابض و مدر و محلل است، خونریزی را بند مىآورد. خوردن دمکردهی برگآن براى سختى ترشح ادرار و زخم رودهها مفيد است و خوردن u200a١٠u200aگرم از برگ خشك ساييدهی آنبا u200a٢u200a گرم مرمكى براى تقويتمثانه و قطع عادت ادرار در بستر كودكان نافع است. غرغرهی دمكردهی آن براى درددندان و زخمهای لثه و سستی لثه مفيد است و خوردن برگ خشك ساييدهی آن با عسل كهبه شکل انگشتپیچ تهيه شده باشد، براى تسكين سرفهی كهنه مفيد است. به طور كلى برگآن مخدر است. خوردن دمكردهی ميوهی آن براى قطع خونریزی و رفع نفس الانتصاب(نوعىسخت نفس كشيدن) و زخم رودهها نافع است و اگر ميوهی آن را بسايند و بر فتق ضمادكنند، براى بهبود آن نافع است. مضر ريه است از اين نظر بايد با كتيرا خورده شود. اگربرگ آن را شسته و پس از آن بسوزانند، سوختهی آن براى تسكين التهاب سوختگی آتشمفيد است و گرد آن يا ضماد آن نيز در اين مورد به كار مىرود.

جويدن ميوهی آن براى قطع جريان آب از دهان مفيد است. اگر ميوه وبرگ آن را با آمله در آب و سركه بپزند تا خوب به هم بيفتد و پس از آن با روغن كنجدبجوشانند و تفالهی آن را به موى سر ضماد كنند و روغن آن را بمالند براى سياه وبلند شدن مو و جلوگیری از ريزش آن مفيد است و اگر ميوهی آن را بكوبند و با سركه وحنا ضماد درست كنند و به سر بمالند موى سر سياه و قوى مىگردد.

در مصارف داخلى جوشاندهی u200a٢٠u200a گرم ميوهی سبز سرو در هزار گرم آب كه یکفنجان قبل از هر غذا خورده شود، براى رفع اسهالهای ساده، قطع خونریزی، درمانبواسير، درمان واريس و قطع خونرویهای رحم مفيد است و جوشاندهی u200a۵٠u200a گرم ميوه در هزار گرم آب،در استعمال خارج براى رفع ناراحتى بواسير مفيد است.