ارگوت

در كتب مختلف با نام «ارجوت» و «ارگوت» آمده است. به فرانسوى وانگليسى Ergot ناميده مىشود. قارچ مولد بيمارى گياهى است از خانوادهی Ascomycetes به فرانسوىClavicepePourpre ناميده مىشود. اين قارچ در گلهایتعداد زيادى از گیاهان وحشى خانوادهی غلات خصوصاً چاودار و بندرت در جو و گاهى درگندم و يولاف به حالت انگل زندگى و رشد مىكند چون معمولاً به چاودار حمله مىكند لذابیشتر اسامى اين نوع آن متداول است. به فرانسوى آن را Ergot de seigleيا Chrbon du siegle و به انگليسى Spurred ryeوErgoted rye نامند؛ و نام علمی آن. Claviceps Purpurea Tul. مىباشد.

مشخصات

قارچ Claviceps در دوران گل كردن به گياه حمله كرده و تمامى تخمدان چاودار را فرا مىگيردو به تدریج رشد كرده و پس از رسيدن به صورت يك جسم دراز استوانهای شكل خميدهاىبه طول u200a٣u200a-u200a١u200a سانتىمتر و قطر تا چندميلىمتر كه رنگ خارج آن ارغوانى تيره مايل به سياه و رنگ قسمت داخل آن سفيد و طعمآن گس و تهوعآور است، درمىآيد. اين جسم كه ارگوت يا ارجوت ناميده مىشود، محلیبرای حفاظت قارچ بوده و در دوران زمستان تقریباً بدون رشد و در حال زندگی خفیف بهسر برده و در بهار سال بعد جوانه زده و رشتههاى ضخيمى از آن بيرون مىآيد كه درانتهاى آنها تعداد زيادى دانههاى کروی شکل قرمز رنگ گوشتى قرارگرفته و در حفرههاىاطراف اين دانههاى کروی شکل اسپرهاى كوچك قارچ و دانههای انگل در دوران گل كردنچاودار توليد مىگردد. اين اسپرها قادرند كه گلهای جديد را آلوده كرده تخمدان آنهارا فرا گرفته و مجدداً سيكل توليد مثل قارچ را براى سال بعد كامل نمايند.

ارجوت يا ارگوت عامل اصلى يك بيمارى قارچى خطرناك مشترك بين انسانو دام است و در موقعى كه دانهی چاودار آلوده و يا نان چاودار آلوده به اين قارچ خوردهشود، بيمارى ظاهر مىشود. در سال u200a١٨٧۵u200a دانشمند معروف Tauret يك الكل متبلور و يكآلكالوئيد سمى بنام ارگوتينu200aكه عامل مؤثر و فعال ارگوتمىباشد از ارگوت جداً نمود و تجربياتش نشان مىدهد كه مصرف در حدود u200a۵u200a-u200a٣u200a ميلىگرم از ارگوتین ايجادتهوع و آشفتگى شديد مىنمايد. بررسىهاى ديگرى وجود اسیدهایی نظیر اسيد سكالونيكu200au200a، املاح فسفات و قند مانيتu200au200aو مواد رنگى را در آن تأييدکرده است.

خوردن ارگوت موجب افزايش خاصيت كشش و انبساط شريانى شده و باعث آهستهشدن نبض مىگردد. مصرف طولانى آرد آلوده به ارگوت ايجاد مسموميت و ناراحتی به نامارگوتيسمu200au200aمىنمايد كه ابتدا با تشنجظاهر مىشود و پس از آن به شكل قانقرايايى درمىآيد.

با توضيح بيشتر، عوارض بيمارى ارگونيسم كه در اثر خوردن آرد و نانتهيه شده از غلات به خصوص چاودار مبتلا به ارگوت در مدت طولانى ايجاد مىشود، عبارتاست از:در ابتداى امر به بيمار يك حالت مستى كه از هر جهت شبيه مستى از مشروباتالكلى است دست مىدهد كه داراى سرخوشى بدون خمارى است و پس از مدتی كه از اين حالتگذشت برخى خلجانها و ناراحتىها ظاهر مىگردد. بيمار ابتدا احساس تكان و ناراحتىدر انگشتان دست و پا مىكند و اين حركات به تدریج به سایر اعضا منتقل مىشود وموجب سفت شدن انگشتان و مفاصل مىگردد به طورى كه انگشتان روى دست خم مىشوند ونمىتوان آنها را باز كرد مگر با فشار و زور زياد و همچنين اين حالت سفتى در مفاصل آرنج و ساير مفاصل ايجاد مىشود. مثلاًدستها روى سينه خم مىشوند و نمىتوان آنها را راست كرد و انگشتهای پا به طرفكف پا برمیگردد و به تدریج ساير مفاصل بدن و عضلات سينه و شكم به طوری که تنفس بیمارکمکم مشكل مىشود و در عضلات گلو حملههاى تشنجى عارض مىگردد كه مانند حملههایآسمى مىباشد و كمكم نبض مختل شده و در هاضمه اشكال و اختلال ایجاد مىشود و درنوك انگشتان بىحسى دست مىدهد و به تدریج اين بىحسى در سایر نقاط بدن نيز ظاهرمىشود و همينكه بيمار مبتلا به بىحسى شد گاهى قانقرایای موضعی كه چندان وسعتىندارد بروز مىكند و ساير حواس نيز مختل مىشود كه كورى حاد و فقدان حس شامه وكاهش شنوايى و سرانجام در حالات سخت گاهی فلج نيمهی بدن مشاهده شده است كه به هر حالقبل از رسيدن به اين مراحل بايد فوراً به پزشک مراجعه نمود و در هر صورت از خوردنآرد و نان و غلات مبتلا به ارگوت جداً بايد خوددارى كرد.

بديهى است مراقبت دايم در مبارزه با اين بيمارى و حذف غلات مبتلا،از مواد غذایی مردم از وظايف مهم دولتها مىباشد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ارگوت وجود تعدادى آلكالوئيد، موادقندى، نشاستهاى، شبه چربىهاu200au200a، مواد رنگىu200au200a، اسيدهاى آمينه، بازهاىكواترنرى آمونيمu200au200a، تعدادى استرولu200au200aو تعدادى امينu200au200aتأييد شده است.

شش جفت آلكالوئيد ايزومرى از آن جدا شده است به شرح زير:

[ارگوتامينu200au200a و ارگوتامىنينu200au200a]، [ارگومترينu200au200a و ارگومترىنينu200au200a]، [ارگوزينu200au200aوارگوزىنينu200au200a]، [ارگوكورنينu200au200aو ارگوكورنىنينu200au200a]، [ارگوكريستينu200au200aو u200aارگوكريستىنينu200au200a]و [ارگوبازينu200au200aو ارگوبازىنينu200au200a]و به علاوه وجودآلكالوئيدهاى ديگرى نظير ارگوتىنينu200au200a، ارگوتوكسينu200au200a، ارگومونامينu200au200a، سانسىبامينu200au200a، ارگوكلاوينu200au200aو ارگوسترينu200au200aنيز در آن تأييد شده است كهاغلب آنها به صورت مخلوطى از دو آلکالوئید از آلكالوئيدهاى ديگر مىباشند. مثلاًآلكالوئيد ارگوتوكسين معمولاً همراه با ارگوتىنين است و چون مشابه آن است آن رابه نام ارگوتىنين بیشکل مینامند و مطالعات ديگرى ارگوتوكسين را مخلوطى ازارگوزين و ارگوزىنين مشخص نموده است.

از بين آلكالوئيدهاى فوق سانسىبامين و ارگوكلاوين غير محلول درآب هستند، در حالی که ارگوتوكسين و ارگوسترين و ارگوبازين و ارگومترين محلول در آبمیباشند.

از استرولها دو استرول به نامهای ارگوسترولu200au200aو فونجيسترولu200au200aاز ارگو چاودار به دست آمدهاست.

توضيح:از تحت تشعشع قرار دادن ارگوسترول ويتامين u200a٢u200aDبه نام كالسىفرولu200au200aبه دست مىآيد كه در بازار دارويى با نام تجارتى ويوسترولu200au200aعرضه مىشود كه به کودکانمبتلا به بيمارى استخوان در اثر فقر ويتامين Dخورانده مىشود.

از نظر مواد رنگى به طور كلى سه مادهی رنگى در ارگوت مشخص شدهاست:

u200a١u200a.يك ماده به رنگ قرمز بنفشبه نام اسكلهريترينu200au200aكه در پوستهی خارجى ارگوتيافت مىشود.

u200a٢u200a.مادهی رنگى ديگرى به نامارگوكريزينu200au200aبه رنگ زرد.

u200a٣u200a.مادهی زردرنگ ديگرى بهنام ارگوفلاوينu200au200a.

مجموع مقدار آلكالوئيدهاى ارگوت كه از منطقهی نيلجيرى واقع درجنوب هند در ناحيهی مدرس به دست آمده بر مبنای ارگوتوكسين در حدود u200a٠u200a/u200a۴u200a-u200a٠u200a/u200a١٩u200a درصد بوده است.

معمولاً در شش جفت آلكالوئيد با ايزومرهاى آنها اولين آلكالوئيداز هر جفت فعال است و دومى كمتر فعال مىباشد و ارگوبازين شبيه ارگوتامين روى رحم اثرمیکند و تنفس را نيز سرعت مىبخشد [G.I.M.P] .

خواص-كاربرد

ارگوت از داروهاى اوكسىتوسيكu200au200aاست، يعنى موجب انقباضعضلات رحم میشود و در موارد تسريع و تسهيل زایمانها به مقدار مجاز كاربرد دارد.براى سقط جنین نيز داروى مؤثرى است كه بايد زير نظر پزشك مصرف شود.

مقدار خوراك ارگوتىنين از يك چهارم تا يك دوم ميلىگرم است. پس ازوضع حمل نيز در مواردى كه خونریزی شديد باشد براى قطع خونریزی با تزریق تحت جلدىزير نظر پزشك كاربرد دارد.

تهيهی گرد ارگوت چاودار طبق كدكس:مقدار مورد نظر ارگوت چاودارگرفته در گرمخانه مىخشكانند و در هاون آهنى نرم مىكوبند و از الك مويى نمرهی u200a١u200a بیرون میکنند، براى اينكار اگر هاون را گرم كرده و قدرى قند اضافه كنند زودتر و بهتر انجام مىشود، اينگرد سريع الفساد است و بايد هرچه زودتر تازهتازه مصرف شود.

اگر مقدار u200a٣u200a-u200a٢u200a گرم از اين گرد را در u200a۴٠u200a-u200a٣٠u200a گرم شربت قند يا آب انگور مخلوطکرده و به فواصل هر u200a١۵u200a دقيقه در دو دفعه بنوشند موجب فشار به رحم و تسهيل و تسریع درزايمان مىشود. البته توصيه اين است كه اين دارو وقتى مصرف شود كه دهانهی رحم کاملاًباز شده باشد و از معاينهی قطر دهانهی رحم و وضع جنين کاملاً روشن شود كه وضعجنين طبيعى است زيرا در غير اين صورت اگر وضع جنين طبيعى نباشد و دهانهی رحم کاملاًباز نشده باشد، خوردن اين دارو خطرناك است و ممكن است موجب مرگ جنين و مادر هر دوبشود. اگر u200a۴u200a-u200a١u200a گرم از اين گرد در يك شربتپس از وضع حمل در موارد خونریزی شديد خورده شود، موجب قطع خونریزی مىشود.

اگر خونریزی نباشد باعث مىشود كه اصولاً خونریزی شروع نشود. اينشربت را در هر u200a١۵u200a دقيقه يكبار يك قاشق سوپخورىبخورند و با توجه به آثار آن به تدریج فاصلهی خوردن را زيادتر نمايند.

به جاى ارگوت چاودار ممكن است از ارگوت گندم يا جو هم مصرف كردنتايج تقریباً مشابه است.

پوسيون قطع خونریزی:گرد ارگوت چاودار u200a۴u200a گرم، عرق دارچين u200a١٠٠u200a گرم، شربت ساده u200a٣٠u200a گرم، اینها را با هممخلوط كرده و در موارد خونریزی رحم پس از وضع حمل بخورند.

تهيهی حب قطع خونریزی از سينه:ارگوت چاودار u200a٣u200a گرم، ديژيتال u200a۵٠u200a سانتىگرم، عصارهی بنگدانهu200a٢۵u200a سانتىگرم، عصارهی راتانياu200a۴u200a گرم. طبق معمول u200a٢٠u200a حب بسازند وu200a۶u200a-u200a۴u200a حب در روز ميل كنند.

كليهی فرآوردههاى ارگوت بايد زير نظر پزشك مصرف شود.