سيسبان

در كتب طب سنتى با نامهاى«سيسبان»و«سسبان»آورده شده است.بهفرانسوى Sesban يا Sesbanie و به انگليسى Sesbania گفته مىشود.گياهى است از خانوادهی Leguminosae تيرهی فرعى Papilionaceae ،نام علمى آن.Sesbania aegyptiaca Poir. و مترادف آن Sesbania sesban (L) Merr. مىباشد.

در مدارك علمى هندى نام دوم را نام اصلى و نام اول را نام مترادفذكر مىكنند.

مشخصات

سيسبان درخت كوچكى است خيلى سريعالرشد.برگهاى آن مركب تا u200a١٢u200a جفتبرگچه دارد.گلهاى آنزرد و به صورت گروهى و خوشهاى است.ميوهی آن كوچكاستوانهاى،تخم آن به اندازهی تخم شنبليله و رنگ آن زرد تيره است.اين درختدرجنوب افريقا و در آسيا و در شمال استراليا و در ايران انتشار دارد.در ايران درجنوبايران و در جزيرهی بحرين مىرويد.اينگياه در اندونزى به عنوان گياه دارويى كاشتهمىشود.

خواص-كاربرد

در اندونزى گرد برگهاى خشك شدهی گياه را با كمى آب مخلوط كرده به عنوان ضدكرم وانگل به بچهها مىدهند و اگر كمى نمك با آن مخلوط كنند براى تسكين سرفه توأم بااخلاط خونى از ريه مىخورند.از ريشهی آندر مصارف داخلى براى معالجهی ناراحتىهاى زنانگى مصرف مىكنند[هين].

سيسبان از نظر طبيعت به عقيدهی حكماى طب سنتى ايرانى گرم و خشك استعدهاى آنرا گرم و تر مىدانند از نظر خواص معتقدند:پوست درخت قابض است وتخم آن براى بندآوردن اسهال و قطع ترشحات مفرط عادت ماهيانه خورده مىشود،شيرهی برگ آن به عنوان ضد انگل و كرمكش داده مىشود.مقدارخوراك آن تا u200a٨u200a گرماست.در گرممزاجانخوردن آن ايجاد سردرد مىكند لذا بايد با گشنيز خورده شود.

گونهی ديگرى از اين گياهكه نام علمى آن Sesbania grandiflora (L.) pers و مترادفهاىآن: Agaticoccinea Desv.و Agati grandiflora Desv. مىباشد،در هندوستاندر جلگههاى غرب شبهقارهی هند مىرويد ولى تا به حال در ايران شناسايىنشده است.

به سبب خواص دارويى جالبى كه دارد در ساير مناطق حارهی دنيا كاشته مىشود كه درزير به شرح مشخصات وخواص آن مىپردازيم.

تركيبات شيميايى

در صمغى كه از پوست اين درخت گرفته مىشود دو مادهی عامل رنگى به نامهاىآگاتينu200a١u200aو زانتوآگاتينu200a٢u200aيافت مىشود.و به علاوهداراى باسورينu200a٣u200aو يك مادهی رزينىو تانن است[سورناى،پتلو].در تخم گياهحدود u200a٧٠u200a درصد پروتئين يافت مىشود،ولىفاقد يك يا چند اسيد آمينه است[پتلو].در برگهاى آن يك ساپونين بىضرروجوددارد[بورسما و هين].در گلهاى آن مقدار متغيرى قند[هين]وجود دارد و منبعخوبى ازويتامين B است[هرمانو و سپولودا].وان استىنيس-كروزمانu200a۴u200aدريادداشتهاى خود آورده استكه در هندوستان از تمام اندام مختلفهی گياه براى معالجهی شبكورى استفاده مىشود،بااين ترتيب داراى مقدار قابل ملاحظهاى ويتامين Aنيزمىباشد.

خواص-كاربرد

در چين با شكافى كه در پوست قابض اين گياه وارد مىكنند شيرهی صمغى گرفتهمىشود كه ابتدا قرمز است ولى همينكهدر مجاورت هوا قرار گرفت سياهرنگمىشود.پوست اين درخت به عنوان تونيك،ضد تب مصرفدارد و براى معالجهی ناراحتىهاى هاضمه تجويز مىشود[كرووست-پتلو**].همچنين درموارد قولنجشكم توأم با اسهال يا اسهال خونى توصيه مىشود[مىنات**].در شبهجزيرهی مالايا ازبرگهاى لهشدهی آن در موارد از جادررفتگى اعضا به كار مىرود[هينو هولمز].هينتأثير ماليدن آن را تسكين درد در موارد شكستگى مىداند.از شيرهی برگها و پوستدرخت به صورت غرغره براى پاك كردندهان و حلق استفاده مىشود.از پوستدرخت،در مقدار خوراك خيلى كم،در موارد اسهالخونى مصرف مىكنند.درمقدار زياد ملين است و اگر مقدار خوراك خيلى زياد شود قىآوراست.پوستكوبيده و لهشدهی آن را روىناراحتىهاى پوست بدن و جرب مىاندازند[هين ووان استىنيس-كروزمان].

گونهی ديگرى از اين گياهكه در ايران مىرويد به نام علمى Sesbania bispinosa Fawcett & Rendle (Jacq.) و مترادف آن S. Aculeate Pers مىباشد.اين گياه دربلوچستان بانام محلى«ماجاندرى»و«آكار»شناخته مىشود.

مشخصات

ماجاندرى گياهى است يكساله پوشيده از دانههاى كمى متورم و بهاصطلاحآبلهگون و درعينحال كه يكساله است ساقههاى چوبى دارد و بلندى ساقهی آن u200a٢u200a-u200a١u200aمتر مىباشد.شاخه و برگهاىآن داراى خارهاى كوتاهى هستند.برگها مركب،دراز بهطول u200a٢٠u200a-u200a١۵u200a سانتىمتر كه داراى u200a٨١u200a-u200a۴١u200a برگچهی كوچك و كوچكتر ازبرگچههاى بيدمشكu200a١u200aمىباشد.گلها به صورت خوشهی متشكل از 6-3 گلبرگ زردروشن داراى لكههاىقرمز.ميوهی آن به شكل غلاف استوانهاىكوچك است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در دانههاى گياه وجود اسيد و يك ساپوژنينخنثىu200a١u200aمشخص شده است.

خواص-كاربرد

از تخم آن مخلوط با آرد گندم گردى درست مىكنند و براى كنترل جربوناراحتىهاى پوست بدن روى پوست مىمالند.در بلوچستان از گرد و ريشهی آن بهكسى كه مارگزيده باشد مىخورانند،چون قىآوراست فورا استفراغ حاصل مىشودو براى اخراج سم نافع است.

در هند از برگ لهشدهی آن به صورت ضماد استفاده مىشود و دانههاى آننيزمحرك و قابض و قاعدهآور است.