حنا

به فارسى حنا و در كتب طب سنتى و به عربى «حنأ» و «الهنا» و «رقون»و «رقان» گويند و گل آن را «فاغيه» مىنامند. به فرانسوى؟ Henneو به انگليسى True Alkannaو Henna و Camphireناميده مىشود. گياهى است از خانوادهی Lythraceae، نامعلمى گونهی بدون خار آنLawsonia inermis L. و مترادف آن. Lawsoniaalba Lamوگونهی خاردار آن Lawsonia Spinosa L.مىباشد.

مشخصات

حنا درختچهاى است به بلندى u200a۶u200a-u200a۵u200a متر كه شاخههاى آنمتقابل، استوانهاى واغلب پوشيده از تارهاى خارمانند است. برگهاى آن كامل، بيضى، نوكتيز،متقابل بهطول u200a٣u200a-u200a٢u200a سانتىمتر. گلهاى آنسفيدرنگ معطر و گروهى. اين درختچه گرمسيرى درمراكش، مصر، تونس، الجزيره و در آسيادر هند، ايران و اغلب مناطق ديگر آسيامىرويد و كاشته مىشود. در ايران در كرمان وبلوچستان بومى شده و كاشته مىشود.

درختچهی حنا بايد آبيارىشود و از طريق قلمه و ريشهجوش و كاشت در اوايلبهار تكثير مىشود. تكثير آن ازطريق كاشت بذر آن نيز انجام مىشود. برداشتبرگهاى آن كه محصول مستعمل آن است، معمولادر هرسال u200a٣u200a-u200a٢u200a مرتبه در طولمدت از اواسطتابستان تا اواسط پاييز انجام مىگيرد. برگهاى حنا خشك شده و بهصورت گرد در آمدهبه بازار عرضه مىشود.

تركيبات شيميايى

در برگهاى حنا گلوكوزيد و مادهی رنگى و هنوتانيكاسيدu200a١u200aوجود دارد. مادهی رنگى آن به نام لاوسونu200a٢u200aمشابه با u200a٢u200a-هايدروكسى-آلفا-نافتوكينونu200a٣u200aاست [G.I.M.P] .

طبق بررسىهاى ديگرى گزارش شده كه در برگهاى آن يك مادهی اوكسى-نافتوكينونu200a۴u200aبه نام لاوسون وجوددارد[يونگ كن].اين ماده داراى خاصيتآنتىبيوتيك مىباشد[پتلو].گلهاى آن معروفاست كه خوابآور عميق است.

اسانس روغنى كه از گلهاى آن گرفته مىشود داراى آلفا-يونونu200a۵u200aو بتا-يونونu200a۶u200aاست[باسلاس]كه بتا-يونونجزء اعظم آن را تشكيل مىدهد[آنتيا و كوشال].

خواص-كاربرد

در هندوچين از برگهاى آن براى معالجهی جذام،يرقان،شورهی سر استفاده مىشود[فوكود،كرووست و پتلو**و پروتو هرير*].دمكردهی برگهاى حنا را مانندچاى بهزنها در موقع وضع حمل مىدهند.جوشاندهی ريشهی آن مدر است و براى معالجهی ترشحات سوزاكى مهبلu200a٧u200aمصرف مىشود و به علاوهبراى نرم كردن سينه و برونشيتنيز نافع است[پتلو و مىنات*].

در شبهجزيرهی مالايا:ازلهكردهی برگهاى تازهی آن به صورت ضماد در موارد سوزشپا كه منشأ آنبيمارى برى-برىu200a٨u200aو كمبود ويتامين Bباشد و همچنين براى معالجهی ناراحتىهاى پوستى استفاده مىكنند[ريدلى و هولمز]وبه علاوه براى جوش وكورك و زخمهاى ختنه و روماتيسم و بزرگ شدن معده به كار مىرود[بركيلو هانيف].از جوشاندهی برگهاى حنا بهصورت غرغره براى رفع پيلهی دندان استفادهمىشود[گيملتو بركيل*].در مصرف داخلى براى كاهش درد معده بعد از زايمان وهمچنين براى رفع خشونتصدا تجويز مىشود[بركيل و هانيف**].قاعدهآور است[ريدلى].مخلوط با گياه علفدندانu200a١u200aبراى سقط جنين مصرف مىشود[گيملت].

توجه:مصرف داخلى گياه علف دندان چون خراشدهنده و خطرناك است ازنظرميزان و مورد مصرف و ضرورت مصرف و مراقبت در عوارض احتمالى بايد حتمانظير هرداروى غير مجاز مصرف داخلى،با توصيه و زير نظر پزشك باشد.

ريشهی قابض حنا را خشك وخرد كرده و نرم كوبيده و براى معالجهی جوش وكورك سر بچهها به سر آنها مىمالند.ضمنابراى معالجهی ناراحتىهاى چشم نيز بهكارمىرود[ريدلى].در اندونزى از خمير برگهاى لهشدهی آن براى معالجهی عفونت چركىنرمهبند دور انگشت دستu200a٢u200aو ساير بيمارىهاى ناخن و همچنينبراى رفع هرپسu200a٣u200aاستفاده مىشود و از ميوههاىخيلى نارس آن مرهمى درست مىكنند كه براى رفعخارش مفيد است[رامفيوس و هين].درفيليپين روغن و مرهمى كه از برگهاى حنادرست مىكنند براى نرم كردن زخمها و التيامزخم و ضربخوردگى و رفعخونمردگى به كار مىرود[سافورد].برگ آن را دم كرده مانندچاى مىخورند ازاضافه وزن جلوگيرى مىكند و پمادى كه از ميوههاى جوان آن درست مىشودبراى رفعخارش روى پوست مىمالند كه خيلى مفيد است[رامفيوس،هين،بورسما].

حنا از نظر طبيعت طبق رأى حكماى طب سنتى ايرانى مركب القوى مايلبه سردىو خشك است.عدهاى آن را گرم و خشك نيز گفتهاند.از نظر خواص معتقدند كهبراىبيمارىهاى سر و چشم و دهان مفيد است.ضماد برگ آن با برگ گردو(نصفو نصف)براىناراحتى بيضه و سردرد نافع است و اگر با سركه بر پيشانى ماليده شودرفع سردرد مىكند.ماليدنبرگهاى لهشدهی آن با روغن زيتون براىرشد موى سر نافعاست،خصوصا اگر با آب گشنيز مخلوط شده باشد.مضمضه با آب دمكردهی برگ آنبراى زخمهاى دهان مفيد است.خوردن u200a٢u200a گرم آن و يا خوردن آب خيسكردهی u200a۵٠u200aگرم آن براى يرقان،طحال،سنگ كليه،مثانه وسختى دفع ادرار نافع است.جنين راحنا u200a١u200a.گل

سقط مىكند و اگر تا ده روز متوالى خورده شود براى التيام زخمهاىمجارى ادرار وازدياد ترشح ادرار و باز شدن عادت ماهيانه مفيد است.براى رويانيدنناخن اصلى بهجاى ناخن كج اثر خوب دارد.اگر آن را در آب خيس كرده و آب خيسكردهی آن رابا شكر بخورند،براى آغاز جذام مفيد است واگر يك ماه اين رژيم ادامه يابد جذامتازه شروع شده بكلى مرتفع مىشود.شستوشوىپوست با آب دمكردهی آن براى سوختگىآتشمفيد است و ماليدن آن براى ورمهاى گرم كه زردآب از آن خارج شود نافعاست و با روغنگل براى رفع جرب مجرب است.اگر از برگ خشك كوبيدهی آن با پيهضماد درست كنند،براى التيام زخم گوشهی ناخن مفيد است.

اگر u200a۵u200a گرم از گل آن را با u200a١٠٠u200a گرم آب و عسل مخلوط كرده وبخورند براى رفعانواع سردرد و خشك كردن رطوبتها مفيد است.روغن گل حنا كه آنرا«دهن الفاغيه»نامند و مانند روغن گل سرخ تهيه مىكنند گرم و محلل مقوى مو و براىروشنىو درخشانى رنگ چهره نافع است.

حنا مضر حلق و ريه است از اين نظر بايد با كتيرا خورده شود.مقدارخوراك آنتا u200a۵u200a گرم است و اگر از آن بيشترخورده شود خطرناك و اسراف موجب هلاكت مىشود.در مدارك طبى ديگر اطبأ معروف ايرانمقدار خوراك از ساييدهی برگ آنرا u200a٢u200a/u200a۵u200a گرم و خيس كرده در آب راتا u200a٣۵u200a گرم برگ هم مىتوان مصرفنمود وبتدريج آن را خورد.به طورىكه هربار كمتر از u200a٢u200a/u200a۵u200a گرم از برگ آن مصرف داخلىشود.حنابراى رفع عرق بدبوى پا بسيار مؤثر است و از ساييدهی برگ آن كه در بازارحنا گفته مىشود براى رنگكردن مو استفاده مىشود و جزء قابل ملاحظهاى از موادرنگ كردن مو تجارتى مىباشد.

توضيح:از برگهاى خشك شدهی گياه نيلu200a١u200aكه به صورت گرد درآمدهباشد،مخلوطبا برگ حنا گردى به نام رنگ و حنا درست مىكنند كه براى رنگ كردن مو بهكارمىرود.