شيرينبيان هندى

در كتب فارسى قديم و كتب طب سنتى با نامهاى «شيرينبيان هندى»،«سوس-برى»، «سوسبرى جامائيك» و تخم آن با نامهاى «خروس»، «چشم خروس»و«عين الديك»نامبرده مىشود. به فرانسوى انواع مختلف آن را Liane a reglisse و Poisd Amerique و به انگليسىParatella و Jequirity و Indian licoricePlant و Coral beadPlant و Love pea و Red bead vine و Wild licoriceو Rosary pea و تخم آن راPrayerbeads و Crabs eye و Jequirity bean گويند.گياهى است از خانوادهء Leguminosae تيرهء فرعىPapilionaceae ، نام علمى آنAbrusprecatorius L. مىباشد.

گونهء ديگرى از اين گياه كه آن هم از نظر خواص جانشين آن مىباشدبه نام علمى A. melanospermus Hask و مترادف آن A. pulchellus wall. در مالايا مورداستفاده در طب سنتى است.

توجه: در كتب طب سنتى به ميوهء درختچهء بقم نيز چشم خروس ياعين الديك مىگويند كه البته گياه ديگرى است، متفاوت با شيرينبيان هندى.آن هم ازخانوادهء Leguminosae مىباشد ولى نام علمى آن .Haematoxyloncampechianum L. است كه در بخش ديگرى از اين كتاب مشروحا خواص و مشخصاتآن آمده است.

مشخصات

شيرينبيان هندى درختچهاى است بالارونده و پيچكدار افريقايىو هندى و در ساير مناطق حاره نيز يافت مىشود و انواعى از آن نيز در امريكاى حاره انتشاردارد.

پس از رشد به آسانى به دور گياهان مجاور خود مىپيچد. برگهاىآن مركب پرى زوج.

گلها به شكل گلهاى باقلا به رنگ سفيد يا صورتى يا قفايى است.دانهء آن در ابعاد دانهء تسبيح به رنگ قرمز مرجانى و انتهاى آن سياه است كه از آن براىتهيهء تسبيحهاىمخصوص، بيشتر در كليساها استفاده مىشود.از نظر دارويى بيشتر دانههاىآن مستعمل است، ولى برگها و ريشهء آن نيز خواص دارويى دارد. معمولا دانههاى اينگياهبا نام چشم خروس از هند به بازار دارويى ايران وارد مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى گياه داراى گلوكوزيد آبرين[1]، آلكالوئيدآبرينu200a[2]u200aوگلوكوزيد آبرالين[3]u200au200aاست. آلكالوئيد آبرين كمتراز تريپتوفان[4]فعال و مؤثر است.

به علاوه داراى پروتئين سمى آبرين است.دانههاى آن سمى استو جزء سمى عمدهءآن آبرين است كه يك توكسالبومين[5] شبيه ريسينu200a[6]u200aكه در دانهء كرچك وجود دارد،مىباشد.اين مادهء سمى در اثر حرارت از بين مىرود.به علاوه در دانهء آن موادپكتيك[7] مشخص شدهاست. [G.I.M.P]

در گزارش بررسىهاى ديگرى در مورد تركيبات شيميايى آن چنينآمده است:

در دانههاى آن آبرين، يك آلبومين سمى، يك آمينواسيد به نامآبرين، آبريكاسيد، يك تتانيك گلىكوزيد[8]u200au200a، هموگلوتىنين[9]u200au200aو يك انزيم ليپوليتيك[10]u200aيافت شيرينبيان هندىمىشود. در ريشه، ساقه و برگهاى آن مادهء گليسيريزينu200a[11]u200aمشخص شده است. [اندكس مرك].

خواص-كاربرد

در هندوستان از دانههاى آن به عنوان مسهل و قىآور، تونيكو براى ازدياد نيروى جنسى استفاده مىشود.ضماد دانههاى آن به صورت شياف براى سقط جنينبهكار مىرود.ريشهء آن قىآور و آلكستريكu200a١u200aاست.آلكستريك به مادهاى گويندكهبدن را در موارد مسموميتها و عفونت حفظ مىكند.

گياه به طوركلى اعم از ريشه، ساقه و دانه داراى مادهء عاملسمى آبرين است كهاگر خورده شود كمى سمى است ولى در تماس زير جلدى بسيار خطرناك استوممكن است منجر به مرگ شود[رو و هين].از جوشاندهء دانههاى آن براى معالجهورم ملتحمهيا تراخمu200a٢u200aاستفاده مىشود، ولى اين داروبه قدرى اثرش شديد است كهعملا درحالحاضر مصرف نمىشود[روا و بركيل].در برمه از ريشهءگياه براىتسكين سرفه خورده مىشود[راجر].دانههاى آن قىآور[چيو]و مسهل است. [موزيكو شرام].

عصارهء ريشه و برگهاى آن جانشين عصارهء ريشهء شيرينبيان رسمىاست. [نئوبالد].

دانههاى آن براى معالجهء تب، مالاريا، سردرد، انگل معده واستسقا مفيد است[ايشى دويا*]. Ebert معتقد است كه براى نرم كردن سينه و كشتن انگل معده مفيداست،به علاوه معرق مىباشد و براى معالجهء مسموميت داروى مؤثرى است.

جوشاندهء دانههاى آن براى كشتن انگل معده خيلى مؤثر است ولىچون سمى استبايد با احتياط زير نظر پزشك مصرف شود[چيو].از برگهاى خشك و ريشهء خشكآنبه جاى چاى دمكرده استفاده مىكنند[ليو].در هندوچين:[مىنات]مصرف تمامقسمتهاى مختلفهءگياه اعم از دانه و ساير قسمتها را براى معالجهء مالاريا مفيد مىداند، ولى توصيه مىكندكه جوشانده شوند تا اثر سميت آبرين كاسته شده و بىخطر شود.

ريشهء آن ضد اسهال است و پوست درخت ضد اسهال خونى است و ازبرگهاىآن براى معالجهء ورم ملتحمه استفاده مىشود[پتلو].در شبه جزيرهء مالايا در برگهاوريشهء آن مادهء گليسيريزين مشخص شده، ولى از نظر كيفيت درمانى در سطح پايينترى ازريشهء شيرينبيان است. جوشاندهء برگ و دانهء آن براى سرماخوردگى و سرفه مفيد است.

جوشاندهء ريشه و برگ را ممكن است تنها خورد و يا مخلوط با tun leteb جويد [ريدلى].دراندونزى فقط از برگهاى درختچه، بدون ريشهء آن به جاى شيرينبياناستفاده مىشود.ازجوشاندهء برگهاى آن براى رفع ورم لوزه و خشونت صدا مصرفمىشود.در فيليپين از جوشاندهءساقه و برگهاى گياه براى استحمام نوزاد استفادهمىكنند[فوكس].از ريشهء گياه براىمعالجهء جذام و آرتروز[12]u200au200aاستفاده مىشود[اوكابه].شليمردر كتابش مىنويسد كه سابقا دانههاى اين گياه از هندوستان به ايرانوارد و در بازاربا نام چشم خروس عرضه مىشده است.خوردن u200a۵u200a گرم از دانهء آنمخلوط باشكر و ترنجبين موجب تقويت، شادى، فرح و تقويت نيروى جنسى است واگر مرتبا خورده شود،موجب عقب انداختن پيرى مىشود.

در افريقا و هند

در غانا از برگهاى گياه براى رفع يبوست استفاده مىشود.در ساحلعاج و ولتاىعليا از عصارهء برگها و پيچكهاى آن براى ناراحتىهاى قلبى مىخورند.درساحل عاجاز عصارهء برگهاى له شدهء آن در مورد ورم ملتحمه استفاده مىشود و از دمكردهءبرگهابراى معالجهء كوليك مىخورند.در نواحى فرانسهزبان غرب افريقا از خيسكردهءبرگهاىآن در آب به صورت ضماد براى رفع چين و چروك پوست بدن استفادهمىشود.در هندوستان برگهاىآن را با كبابه و قند مىجوند براى رفع تاولهاى دهانمفيد است.در افريقاى مركزى ازعصارهء آبى تخم بدون پوست آن و همچنين ازدمكردهء مغز تخم و تخم آن در استعمال خارجىبراى معالجهء غدهء سرطانى روىغشاى مخاطى مىريزند.برگهاى آن را در روغن خردل گرم مىخيسانندو براىتسكين درد با روغن كرچك گرم روى محل درد مىاندازند.جوشاندهء آن را درشراب براىمعالجهء سرطان و بخصوص سرطان صورت و سر و سرطان آلت تناسلىزن و براى رفع زگيل مژهو پلك به صورت پماد و ماليدن عصارهء آبى مصرفمىكنند.

روش تهيهء محلول براى شستوشوى چشم:u200a١٠u200a گرم تخم شيرينبيان هندىرا درu200a۵٠u200a گرم آب براى مدت u200a٢۴u200a ساعت بخيسانند و صاف كردهو چندين دفعه در روزچشم را با آن بشويند.